ul logo out
usos out
 
 

KINO W PERSPEKTYWIE INTERKULTUROWEJ. FILM ZACHODNIOEUROPEJSKI W POLSCE, FILM POLSKI W EUROPIE ZACHODNIEJ: WZAJEMNA RECEPCJA KULTUR FILMOWYCH W LATACH 1918–1939


Kluczowymi zadaniami w - finansowanym w ramach Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki (348.000 zł), a prowadzonym w latach 2012-2015 - projekcie „KINO W PERSPEKTYWIE INTERKULTUROWEJ. FILM ZACHODNIOEUROPEJSKI W POLSCE, FILM POLSKI W EUROPIE ZACHODNIEJ: WZAJEMNA RECEPCJA KULTUR FILMOWYCH W LATACH 1918–1939" były prace nad publikacją trzech książek i organizacja międzynarodowej konferencji filmoznawczej.

Od marca 2012 zespół przygotowywał zbiór tekstów poświęconych polskiej krytyce filmowej w okresie międzywojnia. redagowany przez Barbarę Gierszewską tom Film zachodnioeuropejski w polskiej prasie 1918–1939 daje nam wgląd w polską recepcję filmów wyprodukowanych w Europie Zachodniej – głównie niemieckich, francuskich i brytyjskich, ale także austriackich, czechosłowackich, szwedzkich i włoskich. Zebrany materiał to blisko 170 recenzji, z których 132 to wypowiedzi 27 autorów znanych z imienia i nazwiska bądź prasowego pseudonimu, a 36 to teksty anonimowe. Ok. 60 tekstów pochodzi z lat dwudziestych, większość zaś – 108 – z drugiej dekady dwudziestolecia, 1930–1939. Ogłaszane były one na łamach rozmaitych pism – 10 tygodników, 8 dzienników i 8 pism branżowych, poświęconych krzewieniu kultury filmowej. Pisma te reprezentowały rozmaite opcje ideologiczne i polityczne, a recenzje w nich zamieszczone znacznie różniły się też od siebie poziomem warsztatowym i merytorycznością oraz implicytnym lub wyrażonym expressis verbis systemem kryteriów estetycznych. Do najważniejszych w recenzowanej antologii należą teksty pochodzące z „Wiadomości Literackich" – był to najbardziej opiniotwórczy i najbardziej kształtujący gusta publiczności tygodnik społeczno-kulturalny w dwudziestoleciu (wystarczy przytoczyć tu nazwiska pisujących na ich łamach recenzentów filmowych, takie choćby jak Karol Irzykowski, Antoni Słonimski, Anatol Stern, Stefania Zahorska czy Jan Brzękowski).

Przygotowany wybór recenzji ma kapitalną wartość poznawczą nie tylko z racji zaznajomienia się z ważnym fragmentem kultury literackiej dwudziestolecia międzywojennego, jakim była krytyka filmowa. Przez medium recenzji z tamtych lat możemy zbadać miejsce kina w kulturze tej epoki, przy uznaniu zarówno produkcji filmowej, jak i piśmiennictwa filmowego, za ważne ogniwa szeroko rozumianej komunikacji kulturowej. Daje ona wgląd nie tylko w historycznie uwarunkowane kryteria estetyczne, ale też w ekonomiczne i polityczne mechanizmy, które decydują o dystrybucji i promocji filmów. W tym aspekcie recenzowany tom znakomicie wpisuje się w ważny nurt światowej humanistyki, jakim są tzw. reception studies, w filmoznawstwie lansowane szczególnie przez Janet Staiger. Tom ten będzie też wielce użyteczny w badaniach historycznofilmowych, wedle nowego modelu uprawiania historii filmu, jaki reprezentują prace Roberta Allena, Douglasa Gomery'ego, Kristin Thompson czy Richarda Maltby'ego.

Dalsza praca nad realizacją zadań zawartych w harmonogramie na rok 2012 obejmowała przeprowadzenie kwerend w polskich i zagranicznych bibliotekach i merytoryczne opracowanie call for papers konferencji planowanej na rok 2013, a także opracowanie zakupionych pomocy naukowych – filmów i książek (głównie z zakresu historii i teorii filmu). Zespół przygotował w oparciu o zebrane materiały szczegółowe call for papers, które zostało rozesłane do polskich i zagranicznych ośrodków naukowych. Konferencja została zaplanowana na listopad 2013. Informacje o niej, jak również o innych badaniach realizowanych w ramach prowadzonego projektu zostały umieszczone na stronie internetowej projektu, której kształt został zaprojektowany przez zespół.

W roku 2013 i 2014 zespół prowadził prace nad antologią przekładów tekstów teoretycznych i case studies będących przykładem wykorzystania perspektywy interkulturowej i nowej historii filmu na gruncie badań nad kinem europejskim, ze szczególnym uwzględnieniem Europy Wschodniej i Środkowej w XX wieku. Prace nad publikacją zostały ukończone w 2014. 

Powyższa publikacja, pod redakcją prof. Piotra Sitarskiego i dr. Michała Pabisia-Orzeszyny, nosi tytuł Filmowa Europa: dawniej i dziś i jest poświęcona historii filmu europejskiego. W tomie znalazły się przekłady Autorów z Czech, Włoch, Wielkiej Brytanii, Holandii, Niemiec i USA. Publikacja stanowi historyczną syntezę europejskich dokonań filmowych. Nacisk jest w niej położony na oddziaływania o charakterze transkulturowym czy transnarodowym. Autorzy koncentrują się m.in. na oddziaływaniu wielkich potęg kinematograficznych na kino europejskie, kontekstach ekonomicznych i politycznych, na tle których kształtowała się kinematografia europejska. Wyraźne jest tu wyjście poza ograniczającą perspektywę narodową, a także zastosowanie precyzyjnych narzędzi badawczych, zwłaszcza obszernych danych statystycznych. W tomie znalazły się również teksty o charakterze ogólnej refleksji kulturowej, jak również case studies skoncentrowane na opisie wewnętrznej sytuacji europejskiego rynku filmowego. 

Kolejnym etapem realizacji projektu w ramach harmonogramu na 2013 rok było przeprowadzenie kwerend w polskich i zagranicznych bibliotekach, jak również organizacja międzynarodowej konferencji filmoznawczej. Podczas konferencji uczestnicy projektu i współpracujący z nimi pracownicy łódzkiego ośrodka badawczego przedstawili szereg oryginalnych propozycji w badaniu zarówno polskiej, jak i szerzej, europejskiej historii kina.

Zakres tematyczny konferencji objął historie kinematografii Europy Środkowej (Polska, Czechosłowacja, Węgry, Niemcy, Austria) do roku 1989. Uczestnicy podjęli refleksję nad miejscem kinematografii środkowoeuropejskiej na tle procesów polityczno-kulturowych zachodzących w Europie, przyjrzeli się zróżnicowanym obliczom koprodukcji. W referatach dominowała perspektywa metodologiczna określana mianem nowej historii filmu, sięgająca po zróżnicowany materiał badawczy, wykraczająca poza linearne myślenie o kinie w kategoriach „punktów zwrotnych", nurtów, szkół, poetyk, wielkich dzieł i genialnych twórców. Referaty poświęcone były takim zagadnieniom jak eksport czeskich filmów krótkometrażowych, fenomen koprodukcji w państwach bloku wschodniego, rola badań nad programami filmowymi i filmowym plakatem, badanie recepcji filmów zagranicznych, czy fenomen międzynarodowych gwiazd filmowych. Program konferencji/Conference Programme

Najciekawsze referaty wygłoszone na konferencji zostały uwzględnione w tomie "History of European Cinema. Intercultural Perspective" pod redakcją Michała Pabisia-Orzeszyny, Bartosza Zająca i Michała Dondzika. Prace nad publikacją zostały ukończone w 2014. Publikacja została złożona do druku w Wydawnictwie Uniwersytetu Łódzkiego.

Autorzy tomu w wyczerpujący sposób przedstawili historię kina europejskiego, łącząc refleksję o charakterze teoretycznym, znajdującym się pod wyraźnym wpływem rewizjonistycznej historii filmu oraz rehabilitowanych obecnie w rodzimym filmoznawstwie badań widowni, z udanymi przykładami jej zastosowań w pracy badawczej. Spajającym całość kluczem są relacje między polską kulturą filmową, rozumianą zarówno jako praktyki producentów, jak i widzów, a kulturą filmową innych krajów Europy Środkowej i Wschodniej.

Na przełomie 2014 i 2015 zespół zakończył prace nad projektem i dokonał ewaluacji poszczególnych zadań.
logo nprh
33

Wykład prof. Tomasza Kłysa "Third Reich's Paean of Praise for the November's Uprising Glory: Karl Hartl's Ritt in die Freiheit

1

Natasza Korczarowska, Marcin Adamczak, Dawid Przywalny

2

Andrzej Dębski, Wczesne kino w Niemczech w perspektywie feministycznej

4

Wykład Petra Szczepanika "The State-Socialist Mode of Production and the Political History of Production Culture

5

Słuchacze i prelegenci zahipnotyzowani kolejnym referatem

8

Anna Warchalowska, Positioning Central – European Cinema in the World Cinema paradigm. "Mocny Człowiek" as an example for 'transnational' reception of film history

13

Michał Dondzik, Historia pewnej koprodukcji. „Zaklęte rewiry" Janusza Majewskiego

14

Tomasz Majewski, Frankfurt Writes scripts. Offenbach i "Below the Surface"

20

Marcin Adamczak, „Klątwa doliny węży" Marka Piestraka jako przykład koprodukcji państw socjalistycznych u schyłku Zimnej Wojny

22

Dawid Przywalny, Dwaj ludzie and a Wardrobe czyli o amerykańskich motywach w etiudzie Romana Polańskiego „Dwaj ludzie z szafą"

23


24

Magda Saryusz-Wolska, Cinema Programs as a source for studies in film history. The case of Germany in the first years after World War II

29

Martin Loiperdinger, The International Film Star Asta Nielsen in Central Europe 1910 to 1914

35

Łukasz Biskupski, Network mapping. Królestwo Polskie as a part of Russian and international cinema market

38

Mariusz Guzek, Trylogia wojenna Otakara Vávry - międzynarodowa produkcja w służbie normalizacji

6

W przerwie między panelami uczestnicy konferencji mieli czas na zaprezentowanie swoich najnowszych publikacji

11


17


18


25


37